İŞİTSEL ALGI YÖNTEMLERİNİN OTİZMDEKİ ETKİSİ

İŞİTSEL ALGI YÖNTEMLERİNİN OTİZMDEKİ ETKİSİ
TEZ ÇALIŞMASI
CALIFORNIA STATE UNIVERSITY SAN MARCOS
TEZ BAŞLIĞI:
Otizmi Dinlemek: Devlet Okulu Sınıflarında Otizmli Çocuklar İçin Dinleme Programı Ne
Kadar Etkilidir?
YAZAR: Dianna K. Smith

📘 ÖZET (AKADEMİK ÇEVİRİ)
Bu araştırma, Dinleme Programı’nın otizmli çocuklarda iletişim ve sosyal beceriler üzerindeki
etkilerini incelemektedir. Dinleme Programı, invaziv olmayan bir işitsel işlemleme
müdahalesi olup, otizmli çocukların iletişim, sosyal etkileşim ve davranışlarında destek
sağlamayı amaçlamaktadır.
Program, Dr. Alfred Tomatis’in çalışmalarına dayanmaktadır. Tomatis yöntemi oldukça
maliyetli ve daha müdahaleci bir yaklaşım iken, Dinleme Programı kamu okulları için daha
ekonomik bir alternatif sunmaktadır.
Otizmli bireylerin yaşadığı birçok sorun, işitsel bilgiyi işleme yetisindeki zorluklardan
kaynaklanmaktadır. Bu çalışma, Dinleme Programı’nın öğrencilerin iletişim becerilerini
artırarak sosyal becerlerini geliştireceğini öne sürmektedir.
İletişimdeki artışın, problem davranışlarda ve hayal kırıklığında azalma sağlayacağı; dil
gelişiminin ise bireyin çevresini daha iyi anlamasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Araştırma sonuçları, Dinleme Programı’nın devlet okullarında uygulanabilir ve etkili bir
terapi yöntemi olduğunu göstermektedir.

📘 BÖLÜM 1: GİRİŞ (ÇEVİRİ)
Otizmli çocuklarla çalışmak, son yirmi yıl içerisinde bu bireylere yönelik tedavi
yöntemlerinde, yaklaşımlarda ve eğitim sistemlerinde önemli değişimlerin yaşandığını
göstermektedir. Eğitim sistemi, çocukları sabit tutmak için kullanılan bağlama aparatları ve
izolasyon kutularından, otizmli çocukların genel eğitim sınıflarına dahil edildiği bir yapıya
dönüşmüştür.
Bu öğrenciler zaman zaman üretken olmayan, saldırgan ve dikkat eksikliği gösteren
davranışlar sergileyebilirler. Sınıf ortamını bozabilir, materyalleri parçalayabilirler. Ancak bu
zorluklara rağmen, bu bireylerde dikkat çekici ve değerli özellikler de bulunmaktadır.
Örneğin bazı otizmli bireyler gördükleri her kelimeyi hatırlayabilir, bir müzik parçasını
yalnızca bir kez dinleyerek piyano ile tekrar edebilirler. Bu durum, aynı bireyde bu kadar zıt
özelliklerin nasıl bir arada bulunabildiği sorusunu gündeme getirmektedir.
Otizmi anlamaya çalışmak hem ilgi çekici hem de heyecan vericidir. Pek çok bilim insanı bir
“tedavi” arayışındadır; ancak bu noktada önemli bir soru ortaya çıkmaktadır:
👉 Bir tedavi bulunduğunda, bu bireylerin sahip olduğu özgün kişilikler ve olağanüstü
yetenekler kaybedilecek midir?
Tarih boyunca otizm tanısı almış veya otistik özellikler gösterdiği düşünülen bireyler arasında
Thomas Jefferson, Albert Einstein ve Temple Grandin gibi önemli isimler bulunmaktadır.
Bu durum, otizmin yalnızca bir “eksiklik” değil, aynı zamanda farklı bir bilişsel yapı
olabileceğini düşündürmektedir.
Bununla birlikte, otizmli bireylerin de çevrelerini daha iyi anlamaya ihtiyaç duydukları
açıktır. Bu nedenle onların potansiyellerine ulaşmalarını sağlayacak yöntemlerin geliştirilmesi
gerekmektedir.
Otizm tanısının son yıllarda hızlı bir artış göstermesi (Autism Society of America, 2003) bu
ihtiyacı daha da önemli hale getirmektedir. Bu nedenle mevcut tüm yöntem ve kaynakların
değerlendirilmesi gerekmektedir.

📘 OTİZM TANIMI VE GENEL ÖZELLİKLER
Otizm, genellikle yaşamın ilk üç yılında ortaya çıkan karmaşık bir gelişimsel bozukluktur.
Beynin işleyişini etkileyen nörolojik bir durumun sonucudur.
Araştırmalara göre otizm:
 Her 1000 kişiden yaklaşık 2 ila 6 kişide görülmektedir
 Erkeklerde kızlara göre 4 kat daha fazla görülmektedir
 Irk, gelir düzeyi veya yaşam tarzından bağımsızdır
Otizmli bireylerde en belirgin zorluklar:
 İletişim becerileri
 Dil gelişimi
 Sosyal etkileşim
Bu bireyler sıklıkla:
 Hayal kırıklığı
 Saldırganlık
 Çevreyi anlamada güçlük
gibi durumlar yaşayabilmektedir.

📘 PROBLEM DURUMU
Bu araştırmanın temel amacı:
👉 Dinleme Programı’nın otizmli çocuklar için devlet okullarında uygulanabilir ve etkili bir
terapi yöntemi olup olmadığını belirlemektir.
Bu kapsamda çalışma:
 Tek bir sınıf ortamında
 Küçük bir öğrenci grubu üzerinde
 Programın etkisini ölçmeye odaklanmaktadır
Dinleme Programı, Tomatis yöntemi temel alınarak geliştirilmiştir. Bu nedenle çalışmada
Tomatis yöntemi de incelenerek, Dinleme Programı’nın teorik altyapısı açıklanmaktadır.

📘 ARAŞTIRMANIN GEREKÇESİ
Otizmli çocuklar genellikle şu alanlarda zorluk yaşar:
 İletişim
 Sosyal etkileşim
 Dil gelişimi
Bu sorunların temelinde çoğu zaman:
👉 işitsel bilgiyi işleme yetersizliği bulunmaktadır.
İşitsel işlemleme;
 Dikkat etme
 Ayırt etme
 Tanıma
 Hatırlama
 Anlama
gibi becerileri içerir.
Bu becerilerin yetersizliği:
 Saldırganlık
 Hayal kırıklığı
 Topluma uyum sağlayamama
gibi sonuçlara yol açabilir.

📘 ARAŞTIRMA SORULARI
Bu çalışmada şu sorulara yanıt aranmıştır:
1. Dinleme Programı, devlet okullarında etkili bir terapi yöntemi olarak kullanılabilir mi?
2. İşitsel işlemleme becerilerindeki gelişim;
o iletişim
o sosyal etkileşim
o davranışlar
üzerinde etkili midir?
Ayrıca:
 maliyet
 uygulama süreci
 personel gereksinimi
gibi faktörler de değerlendirilmiştir.

📘 TOMATIS YÖNTEMİ
Yaklaşık 50 yıl önce Fransız kulak-burun-boğaz uzmanı Dr. Alfred Tomatis, işitsel
işlemleme üzerine önemli keşifler yapmıştır.
Tomatis yöntemine göre:
 Öğrenme problemlerinin bazıları iç kulaktaki duyusal düzenleme sorunlarından
kaynaklanır
 Yüksek frekanslı seslerle yapılan eğitim, işitsel becerileri geliştirebilir
Bu yöntem oldukça etkili olmakla birlikte:
❗ pahalı
❗ klinik ortam gerektiren
❗ erişimi zor bir uygulamadır.

📘 DİNLEME PROGRAMI
Dinleme Programı:
 Tomatis yöntemine dayanmaktadır
 Daha düşük maliyetlidir
 Okul ortamında uygulanabilir
Bu program:
 nöroloji
 psikiyatri
 eğitim
 ses mühendisliği
alanlarından uzmanlar tarafından geliştirilmiştir.
Temel varsayım:
👉 Ses ve müzik, sinir sistemi üzerinde etkili olarak davranış ve öğrenmeyi değiştirebilir.

📘 ARAŞTIRMANIN AMACI
Bu çalışmanın amacı:
👉 İşitsel işlemleme becerilerini geliştirerek otizmli çocukların:
 iletişim becerilerini
 sosyal uyumlarını
 akademik başarılarını
artırmaktır.
İşitsel beceriler geliştiğinde:
 okuma becerileri artar
 yönergeleri anlama kolaylaşır
 davranış problemleri azalır
👉 Bölüm 2: Literatür Taraması (çok önemli ve detaylı)

📘 BÖLÜM 2: LİTERATÜR TARAMASI (ÇEVİRİ)
Bu bölümde, otizm, işitsel işlemleme ve işitsel temelli müdahale yöntemleri üzerine yapılmış
çalışmalar incelenmektedir. Özellikle Tomatis yöntemi, İşitsel Bütünleme Terapisi (AIT)
ve Dinleme Programı (The Listening Program – TLP) karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.

📘 İŞİTSEL İŞLEMLEME VE ÖĞRENME
İşitsel işlemleme, bireyin duyduğu sesleri:
 algılama
 ayırt etme
 yorumlama
 anlamlandırma becerilerini kapsar.
Bu süreç yalnızca “duymak” değildir; aynı zamanda beynin bu bilgiyi işleyip
anlamlandırmasıdır.
Otizmli bireylerde sık görülen durumlar:
 Seslere aşırı hassasiyet
 Bazı frekansları duymada zorluk
 Konuşmayı ayırt edememe
 Gürültüde odaklanamama
Bu durumlar, öğrenmeyi doğrudan etkiler.
Örneğin:
Bir çocuk öğretmenin söylediğini duyabilir ancak işleyemediği için anlayamaz. Bu da:
 yönergeleri takip edememe
 iletişim kuramama
 davranış problemleri
ile sonuçlanır.

📘 TOMATIS YÖNTEMİ
Tomatis yöntemi, işitsel sistemi yeniden eğitmeyi amaçlayan bir yaklaşımdır.
Temel prensipler:
 Kulak sadece işitme organı değil, aynı zamanda denge ve dikkat merkezidir
 Yüksek frekanslı sesler beyni uyarır
 İşitsel sistem eğitilebilir
Bu yöntemde:
 özel bir cihaz (elektronik kulak) kullanılır
 filtrelenmiş müzikler dinletilir
 sesler aniden değişerek (gating) beyni uyarır
Ancak bu yöntemin dezavantajları:
 ❗ çok pahalı olması
 ❗ yalnızca özel merkezlerde uygulanabilmesi
 ❗ ekipman erişiminin sınırlı olması

📘 İŞİTSEL BÜTÜNLEME TERAPİSİ (AIT)
AIT (Auditory Integration Training), Dr. Guy Berard tarafından geliştirilmiştir.
Bu yöntemde:
 bireyin duyduğu frekanslar ölçülür
 problemli frekanslar belirlenir
 müzik bu frekanslara göre filtrelenir
Uygulama:
 özel cihaz (Audiokinetron) kullanılır
 müzik elektronik olarak modüle edilir
 birey kulaklıkla dinler
Dezavantajları:
 ❗ yüksek maliyet (binlerce dolar)
 ❗ uzman eğitimi gerektirir
 ❗ okul ortamında uygulanması zordur

📘 DİNLEME PROGRAMI (TLP)
Dinleme Programı, Tomatis yaklaşımının daha erişilebilir bir versiyonudur.
Özellikleri:
 Klasik müzik ve doğa sesleri içerir
 Frekanslar özel olarak düzenlenmiştir
 Gating (ani ses geçişleri) kullanılır
 Dikkat ve odaklanmayı artırmayı hedefler
Programın avantajları:
 ✔ düşük maliyet (yaklaşık 500$)
 ✔ okul ortamında uygulanabilir
 ✔ özel cihaz gerektirmez
 ✔ eğitim süresi kısa
Gerekli ekipman:
 CD çalar
 kaliteli kulaklık
 program CD seti

📘 YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI
Özellik Tomatis AIT Dinleme Programı
Maliyet Çok yüksek Yüksek Düşük
Uygulama Klinik Klinik Okul
Ekipman Özel cihaz Audiokinetron Basit
Eğitim Uzun Uzun Kısa
Erişim Sınırlı Sınırlı Yaygın
Sonuç olarak:
👉 Dinleme Programı en uygulanabilir ve ekonomik yöntemdir

📘 İŞİTSEL MÜDAHALELERİN ETKİLERİ
Araştırmalar göstermektedir ki işitsel temelli müdahaleler:
 Dikkati artırır
 Dil gelişimini destekler
 Sosyal etkileşimi artırır
 Problem davranışları azaltır
Özellikle:
 yüksek frekanslı sesler → dikkat ve uyanıklık
 doğa sesleri → rahatlama ve düzenleme
sağlamaktadır.

📘 SONUÇ (LİTERATÜR TARAMASI)
Literatür incelendiğinde:
 İşitsel işlemleme, öğrenmenin temel bileşenidir
 Otizmli bireylerde bu alanda ciddi zorluklar vardır
 Mevcut yöntemler etkili ancak pahalıdır
 Dinleme Programı, bu yöntemlerin uygulanabilir versiyonudur

📘 BÖLÜM 3: YÖNTEM (METHODOLOGY)
Bu çalışma iki temel soruya yanıt aramaktadır:
1. Dinleme Programı, devlet okulu sisteminde başarıyla uygulanabilecek geçerli bir
terapi midir?
2. İşitsel işlemleme becerilerindeki gelişim; iletişim, sosyal etkileşim ve problem
davranışları etkiler mi?
Araştırmada, Dinleme Programı’nın uygulanması, izlenmesi ve veri toplama süreçleri detaylı
olarak ele alınmıştır.
Elde edilen bulgular:
 istatistiksel analizler (TAPS-R testi)
 gözlemsel (anektodal) veriler
üzerinden değerlendirilmiştir.
Araştırmanın temel amacı:
👉 Otizmli bir çocuğun Dinleme Programı sonrasında genel eğitim ortamına daha başarılı
şekilde katılıp katılamayacağını belirlemektir.

📘 KATILIMCILAR
Araştırma:
 Devlet okulunda
 4.ve 5. sınıf birleşik sınıfta yürütülmüştür.
Katılımcılar:
 Yaş aralığı: 9–11
 Otizm spektrumu:
o Ağır otizm (Fragile X)
o Asperger sendromu (yüksek işlevli)
Tüm öğrencilerde:
👉 işitsel işlemleme güçlüğü tespit edilmiştir

📘 VERİ TOPLAMA ARAÇLARI
Araştırmada şu araçlar kullanılmıştır:
1. TAPS-R Testi
İşitsel işlemleme becerilerini ölçmek için kullanılmıştır.
2. Öğrenci Günlükleri
 Çocuklar dinleme sonrası duygu ve düşüncelerini yazmış/çizmiştir
3. Veli Anketleri
 Her 2 haftada bir uygulanmıştır
4. Görüşmeler
 Öğretmenler
 Terapistler
 Destek personeli
5. Alan Notları
 Araştırmacının günlük gözlemleri
Bu veriler:
👉 hem nicel hem nitel analiz için kullanılmıştır

📘 ARAŞTIRMA TASARIMI
Çalışmada:
 6 öğrenci yer almıştır
 ön test – son test modeli uygulanmıştır
Her öğrenciye:
 program öncesi TAPS-R
 program sonrası TAPS-R
uygulanmıştır.
Amaç:
👉 işitsel becerilerdeki değişimi ölçmek

📘 UYGULAMA SÜRECİ
Dinleme Programı:
 8 hafta sürmüştür
 Günde 2 oturum uygulanmıştır
 Her oturum: 15 dakika
📌 OTURUM YAPISI
Her 15 dakikalık oturum:
 3 parçadan oluşur
 Her parça ≈ 5 dakika
İçerik:
 filtrelenmiş klasik müzik
 doğa sesleri
Ses özellikleri:
 yüksek/düşük frekanslar
 ses şiddeti
 zaman aralıkları
📌 ÖNEMLİ TEKNİK: GATING
“Gating”:
👉 Sesin aniden yüksek ve düşük frekanslar arasında geçiş yapmasıdır
Amaç:
 beyni uyarmak
 dikkat artırmak
📌 OTURUM KURALLARI
Dinleme sırasında:
✔ serbest etkinlik yapılabilir (lego, çizim vb.)
❌ yemek yemek yasaktır
❌ kitap okumak yasaktır
Sebep:
👉 aktif dinlemeyi bozması
📌 OTURUM ARALIKLARI
 Sabah 1 oturum
 Öğleden sonra 1 oturum
 Oturumlar arasında en az 1 saat olmalıdır
📌 ÖĞRENCİ GERİ BİLDİRİMİ
Her oturum sonrası öğrencilere sorular:
 “Dinlerken ne hissettin?”
 “Ne duydun?”

📘 MATERYALLER
Gerekli ekipman:
 CD çalar
 Kulaklık
 8 haftalık müzik seti
Ek olarak:
 defter
 boya kalemleri
 oyuncaklar
Amaç:
👉 öğrenciyi rahat ve aktif tutmak

📘 VERİ ANALİZİ
Araştırmada iki tür analiz yapılmıştır:
📊 1. NİCEL ANALİZ
TAPS-R testi ile:
 işitsel hafıza
 ses ayırt etme
 işitsel işlemleme
ölçülmüştür.
📊 2. NİTEL ANALİZ
Veri kaynakları:
 öğrenci günlükleri
 veli anketleri
 öğretmen görüşleri
 gözlem notları
Amaç:
👉 davranış ve iletişim değişimlerini anlamak

📘 ÖLÇÜLEN BECERİLER
TAPS-R şu becerileri ölçer:
 Sayı dizisi hatırlama
 Ters sıra hatırlama
 Cümle hatırlama
 Kelime hatırlama
 Yönerge anlama
 Ses ayırt etme
 Akıl yürütme

📘 AMAÇ
Bu analizlerle:
👉 Dinleme Programı’nın gerçek etkisi ölçülmüştür

📘 BÖLÜM 4: VERİ ANALİZİ (DATA ANALYSIS)
Bu bölümde, Dinleme Programı’nın etkileri hem nicel (test sonuçları) hem de nitel (gözlem,
anket, görüşme) verilerle değerlendirilmiştir.
Araştırmanın temel soruları tekrar ele alınmıştır:
1. Dinleme Programı devlet okullarında uygulanabilir mi?
2. İşitsel işlemleme gelişimi; iletişim, sosyal etkileşim ve davranışları etkiler mi?
📊 TAPS-R TESTİ (NİCEL SONUÇLAR)
TAPS-R testi:
👉 fiziksel işitmeyi değil
👉 işitsel bilgiyi algılama ve işleme becerisini ölçer
Test süresi:
 Normalde: 15–25 dakika
 Bu çalışmada: dikkat sorunları nedeniyle birkaç güne yayılmıştır
📌 ÖNEMLİ BULGU:
👉 Son test, ön teste göre daha kısa sürede tamamlanmıştır
→ Bu durum dikkat artışı olarak yorumlanmıştır
📊 ALT TESTLER
Testte ölçülen beceriler:
1. İleri sayı tekrarı
2. Ters sayı tekrarı
3. Cümle hafızası
4. Kelime hafızası
5. Yönerge anlama
6. Ses ayırt etme
7. İşitsel akıl yürütme
📊 GENEL SONUÇLAR
✔ Değişim oranları:
 İleri sayı tekrarı → %0 değişim
 Ters sayı tekrarı → %28 artış
 Ses ayırt etme → %95 artış
 İşitsel işlemleme → %18 artış
 İşitsel alım (anlama) → %130 artış
📌 EN KRİTİK BULGU
👉 En büyük gelişim:
 ses ayırt etme
 işitsel anlama
Bu şu anlama gelir:
 Çocuklar sesleri daha iyi ayırt etmeye başladı
 Duyduklarını daha iyi anlamaya başladı
📊 NİTEL VERİLER (GERÇEK HAYAT ETKİSİ)
Veri kaynakları:
 öğrenci günlükleri
 veli anketleri
 öğretmen görüşleri
 gözlem notları
📌 ZAMANLA DEĞİŞİM
📅 İlk 2 hafta:
 Belirgin değişim yok
📅 4. hafta:
 Küçük gelişmeler başladı
📅 8. hafta:
👉 belirgin ve güçlü gelişim

📘 ÖĞRENCİ VAKA ANALİZLERİ
👤 CARL
Durum:
 Ağır otizm
 saldırgan davranışlar
 iletişim çok zayıf
Öncesi:
 vurma, ısırma, tekme
 sosyal etkileşim yok
Sonrası:
👉 saldırganlık ciddi şekilde azaldı
 çarpışmalara tepki vermedi
 selamlaşmaya karşılık verdi
📌 İlginç nokta:
 test sonuçları büyük değişim göstermedi
 ama davranışlar çok değişti
👤 BILLY
Durum:
 sınırlı konuşma
 sosyal etkileşim zayıf
Sonuç:
 testte gelişim var
 ama davranışta değişim yok
📌 Yorum:
👉 Test ≠ gerçek hayat her zaman birebir örtüşmez
👤 JIMMY (EN ÇARPICI VAKA)
Durum:
 ağır otizm
 ekolali (tekrar konuşma)
 sosyal etkileşim yok
Sonrası:
👉 ÇOK BÜYÜK GELİŞİM:
 ekolali azaldı
 sorulara cevap verebildi
 sosyal etkileşim başladı
 ailesiyle iletişim arttı
📌 Kritik değişim:
👉 artık ne duyduğunu anlayabiliyor
👤 SETH
Durum:
 konuşma çok düşük
 yalnız kalmayı tercih ediyor
Sonrası:
 daha net konuşma
 sosyal oyunlara katılım
 okuma becerisi gelişimi
👉 en dikkat çekici gelişim:
konuşma netliği ve sosyal iletişim
👤 MARK & LUKE
Durum:
 kendini uyarıcı davranışlar
 dikkat dağınıklığı
Sonrası:
 davranışlarda azalma
 odaklanma artışı
 sosyal kabul artışı

📘 GENEL SONUÇ
6 öğrenciden:
👉 %80’i anlamlı gelişim göstermiştir
Gelişim alanları:
 işitsel işlemleme
 iletişim
 sosyal beceriler
 davranışlar

📘 BÖLÜM 5: SONUÇ VE YORUM
📌 ANA SONUÇ
👉 Dinleme Programı:
 etkili
 uygulanabilir
 ekonomik
bir yöntemdir
📌 KARŞILAŞTIRMA
Yöntem Durum
Tomatis Çok pahalı
AIT Klinik gerekli
Dinleme Programı Okulda uygulanabilir
📌 YORUM
 İşitsel gelişim → iletişimi artırır
 İletişim → davranışı düzeltir
 Davranış → sosyal uyumu artırır
👉 Zincirleme etki vardır
📌 ÖNEMLİ GERÇEK
Tüm çocuklar aynı şekilde gelişmez
Ama çoğunlukta:
👉 pozitif etki vardır
🎯 GENEL DEĞERLENDİRME
Bu çalışma şunu gösteriyor:
👉 Otizmde temel sorunlardan biri işitsel işlemleme
Ve:
👉 doğru ses müdahalesiyle ciddi gelişim sağlanabilir
KAYNAKÇA
Gardner, M. (1996). Test of Auditory Perceptual Skills.
Autism Society of America. (2003). Autism statistics.
Edelson, S. (1999). Auditory Integration Training.
Gilmore, T. (1999). Cost analysis of auditory programs.
Leeds, J. (1999). The Listening Program Manual.